Η φιλοσοφία της βυζαντινής μουσικής και η επίδρασή της στο βίο

Ο Ομότιμος Καθηγητής της Νευρολογίας του Πανεπιστημίου Πατρών Παναγιώτης Παπαθανασόπουλος μιλάει στις εργασίες της Α’ Ηµερίδας της Οµοσπονδίας Συλλόγων Ιεροψαλτών που πραγματοποιήθηκε το Σάββατο 6 Μαΐου 2017, στο Διορθόδοξο Κέντρο της Εκκλησίας της Ελλάδος (Ι.Μ. Πεντέλης) Ελλάδος με τίτλο: «Ελληνική Μουσική Παράδοση και 21ος αιώνας». Θέμα της ομιλίας του είναι: «Η Φιλοσοφία της Βυζαντινής Μουσικής». Η Ημερίδα τελούσε υπό την αιγίδα της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος.

Πηγή: Πεμπτουσία

Άλλαλα τα χείλη

Από την εκδήλωση της χορωδίας «ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΦΩΚΑΕΥΣ», στις  19-03-2016 στον Ι. Ν. Αγ. Σοφίας Πατρών, ξεχωρίζει η εξαίσια απόδοση του Θεομητορικού  Μεγαλυναρίου «Άλλαλα τα χείλη» σε ήχο πλ. Δ΄, αναφερόμενο στη τιμή στην Αειπάρθενο Θεοτόκο και στην ιστορική, θαυματουργή  εικόνα της, στην οποία αναφέρεται και ο Απόστολος Λουκάς, σε αντίθεση με τα ασεβή χείλη των μη προσκυνούντων τον ίδιο τον Θεό, την Παναγία και τα θαύματα αυτών.  Τα ασεβή χείλη εκφέρουν ασέβεια, είτε αυτό λέγεται διαστρέβλωση των λόγων του Χριστού (αίρεση), είτε των θαυμάτων του , είτε χλευασμό, είτε κάτι άλλο περιπαικτικό προς Αυτόν και δεν είναι αποκλειστικά χείλη  εικονομάχων. Ο Θεός ή η Παναγία δεν θέλουν προσκύνηση ή εγκώμια με τα χείλη, δεν θέλει οπαδούς ο Χριστός να του κάνουν υποκλίσεις, αλλά θέλει υιούς και θυγατέρες που τηρούν τον λόγο του. Εάν προσκυνήσουμε την εικόνα δεν είναι όλα εντάξει εάν η υπόλοιπη διδασκαλία και ζωή μας δεν είναι και αυτή ορθή. Η φράση των μη προσκυνούντων  αυτό σημαίνει: των μη παραδεχόμενων την Χριστιανική διδαχή (που μέσα είναι και αυτή του σεβασμού των εικόνων) και τα θαύματα της εικόνας που επιβεβαιώνουν τον λόγο. Αυτή μάλιστα η εικόνα της Οδηγήτριας που αναφέρεται στον ύμνο, είναι αρχαιότατη και θεωρείται ότι είναι η πρώτη εικόνα της Παναγίας, έχει δε επιτελέσει πολλά μεγάλα και απτά θαύματα. Για τους ασεβείς όπως και για τον Διάβολο, κάθε τι που είναι προς δόξα Θεού και έχει αφορμή να οδηγηθούν άνθρωποι στον Χριστό γίνεται κύριος στόχος επιθέσεως. Έτσι, η θαυματουργή εικόνα αλλά και όλα τα θαυμάσια του Κυρίου είναι αιτία ώστε οι ασεβείς να στραφούν εναντίον τους και να τα προσβάλουν.

ΑΛΛΑΛΑ ΤΑ ΧΕΙΛΗ – ΜΕΓΑΛΥΝΑΡΙΟΝ ΗΧΟΣ ΠΛ. Δ΄ (Youtube)

Χειρόγραφα

Ότι το πέλαγος πολύ

Οι κατανυκτικοί Ειρμοί του Τριωδίου «Ότι το πέλαγος πολύ», σε Οκτάηχον, μέλη λυρικότατα, εξαιρετικά μουσικά μελωδήματα, ύμνοι παρακλητικοί του ελέους του Κυρίου μας, με μοναδικούς στίχους, φανερώνουν την αγωνία του καθημερινά αμαρτάνοντος ανθρώπου και την ανάγκη της Θείας στήριξης και βοηθείας και του αμέτρητου ελέους του Πλαστουργού και Θεού μας. Η χορωδιακή απόδοσή τους είναι περίτεχνη και συνδυάζει το γλυκύτατο μέλος με τον μεστό στίχο, οδηγώντας στην ακουστική τέρψη τον ακροατή αλλά και στην ψυχική του αναγέννηση.

Από την εκδήλωση της χορωδίας «ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΦΩΚΑΕΥΣ», στις  19-03-2016 στον Ι. Ν. Αγ. Σοφίας Πατρών με Θεομητορικά μέλη και ύμνους Τριωδίου, με τίτλο «ΧΑΙΡΕ ΚΕΧΑΡΙΤΩΜΕΝΗ ΜΑΡΙΑ», ιδιαίτερα επιτυχημένη είναι η εκτέλεση των ύμνων αυτών, όντας από τις ωραιότερες στο διαδίκτυο.

ΟΤΙ ΤΟ ΠΕΛΑΓΟΣ ΠΟΛΥ – Κατανυκτικοί ύμνοι Τριωδίου- Οκτάηχον (youtube)

Χειρόγραφα

Υπό την σην ευσπλαχνίαν

Τον καταπληκτικό, Θεομητορικό ύμνο «Υπό την σην ευσπλαχνίαν», μέλος τονισμένο σε ήχο Β΄, αποδίδει κατανυκτικά και γλυκύτατα η χορωδία «ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΦΩΚΑΕΥΣ» στην συναυλία της  στον Ι. Ν. Αγ. Σοφίας Πατρών, με τίτλο «ΧΑΙΡΕ ΚΕΧΑΡΙΤΩΜΕΝΗ», με Θεομητορικούς ύμνους και ύμνους Τριωδίου. Το μέλος, που αναφέρεται στις ικεσίες του ανθρωπίνου γένους στην Θεοτόκο, την μητέρα του Χριστού, την μόνη Αγνή και ευλογημένη, διακατέχεται από συναισθήματα ιλασμού και παρακλήσεως και αποτελεί προσευχή προς την Υπεραγία Θεοτόκο, την καταφυγή όλων των Χριστιανών. Την λύτρωση αποζητά ο πιστός και την βοήθεια της Παρθένου, την οποία παρακαλεί να μην παραβλέψει τις αληθινές αιτήσεις του για στήριξη και σωτηρία σε κάθε δυσκολία και σοβαρή περίσταση.

ΥΠΟ ΤΗΝ ΣΗΝ ΕΥΣΠΛΑΧΝΙΑΝ – Θεομητορικός ύμνος – Ήχος Β΄ (youtube)

Χειρόγραφα

Τη Υπερμάχω

Το πασίγνωστο μέλος «Τη Υπερμάχω» αποδίδει η χορωδία  «ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΦΩΚΑΕΥΣ», στο 1ο Φεστιβάλ Βυζαντινών χορωδιών Πελοποννήσου στο θέατρο Αρχαίων Κλεωνών Νεμέας, κατά την τιμητική συμμετοχή της, σε χορωδιακή επεξεργασία του χοράρχη της Χαρ. Θεοτοκάτου,  σε ιδιαίτερα γλυκύτατη, θαυμάσια εκτέλεση, τονισμένο στον πλάγιο του Δ΄ ήχο. Επί βασιλείας του Ηρακλείου (610-641μ.Χ.), το Βυζάντιο δέχτηκε επιδρομές από τους Αβάρους, υπό τον στρατηγό Σάρβαρο, την περίοδο που ο Ηράκλειος απουσίαζε στην Περσία σε αντεπίθεση κατά των Περσικών δυνάμεων. Κατά την πολιορκία της Πόλης από τους Αβάρους, ο Πατρίκιος Βώνος και ο Πατριάρχης Σέργιος εμψυχώνουν τον κόσμο ελπίζοντες εις τον Θεόν και την Υπεραγία Θεοτόκον, όταν με θαύμα, τρικυμία και ανεμοστρόβιλος καταστρέφουν ξαφνικά τα πλοία των Αβάρων και οι πολιορκούμενοι κατατροπώνουν τους απίστους. Έτσι, η Παναγία σώζει την Πόλη και ο λαός όρθιος όλη τη νύχτα ευχαριστεί τον Θεόν και την Παναγία, ψάλλοντες ύμνον τον οποίον ονόμασαν «Ακάθιστο Ύμνον». Προφανώς ο ύμνος αυτός προϋπήρχε και μάλιστα θεωρείται ότι εψάλλετο στην αγρυπνία της 15ης Αυγούστου εκάστου έτους. Απλά εκείνη την ημέρα ο ύμνος αποδόθηκε «ορθοστάδην» και αντικαταστάθηκε το ως τότε προοίμιο «Το προσταχθέν μυστικώς» με το ως σήμερα ψαλλόμενον «Τη Υπερμάχω Στρατηγώ», το οποίο έδωσε δοξολογικό και εγκωμιαστικό τόνο στον ως τότε ψαλλόμενο, δογματικό ύμνο.  «Στην υπέρμαχο Στρατηγό, η πόλις της Θεοτόκου, που λυτρώθηκε χάριν σ’ αυτήν από τα δεινά, αναγράφει τα νικητήρια και την παρακαλεί να την ελευθερώσει από τους ποικίλους κινδύνους, για να την δοξολογεί κράζοντας: «Χαίρε νύμφη ανύμφευτε».

ΤΗ ΥΠΕΡΜΑΧΩ – ΗΧΟΣ ΠΛ. Δ΄ – Θέατρο Αρχαίων Κλεωνών ΝΕΜΕΑΣ (youtube)

Χειρόγραφα

Συνάντηση βυζαντινών μαθητικών χορωδιών στη Καβάλα (6-9 Μαΐου)

Ο Δήμος Καβάλος, η Ιερά Μητρόπολη Φιλίππων Νεαπόλεως καί Θάσου και το Μουσικό Σχολείο Καβάλας συνδιοργανώνουν από τις 06 έως 09 Μαΐου 2017 μουσικές εκδηλώσεις αφιερωμένες στον Απόστολο Παύλο με τίτλο «Άδοντες καί Ψάλλοντες εν τη καρδία…».

Σκοπός των παραπάνω εκδηλώσεων είναι οι Βυζαντινές Χορωδίες των Μουσικών Σχολείων όλης της επικράτειας να ψάλλουν ύμνους της Ορθόδοξης Χριστιανικής Παράδοσης στους Ναούς της πόλης. Παράλληλα, εάν τα συμμετέχοντα Μουσικά Σχολεία το επιθυμούν, μπορούν να παρουσιάσουν σε επιλεγμένους χώρους έργα από την ελληνική μας μουσική παράδοση.

Οι μαθητές θα ζήσουν την εμπειρία της χορωδιακής απόδοσης Βυζαντινών ύμνων στο λειτουργικό περιβάλλον των ναών της πόλης, θα πλημμυρίσουν κάθε γωνιά της με τα διαχρονικά ακούσματα της ελληνικής μουσικής και θα τους δοθεί η μοναδική ευκαιρία να βιώσουν τη βυζαντινή χοροστασία μέσα στον αρχαιολογικό χώρο των Φιλίππων.

Το πρόγραμμα των εκδηλώσεων περιλαμβάνει ποικίλες συναυλίες από τα συμμετέχοντα Μουσικά Σχολεία, καθώς και τη μεγάλη τελική συναυλία με την συνεργασία και τη συμμετοχή όλων. Επίσης, θα δοθούν διαλέξεις από διακεκριμένους μουσικούς και μουσικολόγους, με θέμα την ψαλτική τέχνη της ορθόδοξης Εκκλησίας, τη θρησκευτική μουσική και τη δημοτική μας μουσική, με ελεύθερη πρόσβαση και στο ευρύ κοινό.

Εν συνεχεία σας παραθέτουμε τους ομιλητές και τις διαλέξεις που θα πραγματοποιηθούν την Κυριακή 7 Μαΐου 2017, καθώς και ένα Συνοπτικό Πρόγραμμα των Εκδηλώσεων

Συγκεκριμένα :

· 18:00-18:30. π. Σπυρίδων Αντωνίου, Αναπληρωτής Καθηγητής του τμήματος Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας του Α. Π.Θ.

Θέμα: «Δημοτικό τραγούδι – Βυζαντινό άσμα»

· 18:30-19:00. Μαρία Αλεξάνδρου, Επίκουρος Καθηγήτρια του τμήματος Μουσικών Σπουδών του Α.Π.Θ.

Θέμα: «Μουσική στο μεταίχμιο: φύλλα ιστορίας από τα πρώτα και παλαιοχριστιανικά χρόνια»

· 19:00-20:00 Γρηγόριος Θ. Στάθης, Ομότιμος Καθηγητής Βυζαντινής Μουσικολογίας στο τμήμα Μουσικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών, Διευθυντής του Ιδρύματος Βυζαντινής Μουσικολογίας.

Θέμα: «Ο κυρ Ασπράγγελος και η Νέα Μέθοδος»

· 20:00-21:00 Θεόδωρος Αντωνίου, Συνθέτης, Καθηγητής Σύνθεσης στο Πανεπιστήμιο της Βοστώνης, Πρόεδρος της Ένωσης Ελλήνων Μουσουργών.

Θέμα: «Ο Θεόδωρος Αντωνίου μιλάει για το έργο του»

Θερμή παράκληση των διοργανωτών να ενημερωθούν έως τις 7/4/2017 για τη διάλεξη (ή τις διαλέξεις) που επιθυμείτε να παρακολουθήσετε, ώστε να γίνει εγκαίρως η επιλογή του κατάλληλου χώρου όπου θα διεξαχθούν οι παραπάνω διαλέξεις.

Δήλωση συμμετοχής στον σύνδεσμο: tinyurl.com/mskapd

Πάντων προστατεύεις

Ο Πασίγνωστος Θεομητορικός ύμνος «Πάντων προστατεύεις» σε ήχο Β΄, ψάλλεται υπέροχα από τον Βυζαντινό χορό «ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΦΩΚΑΕΥΣ» στην συναυλία του  στον Ι. Ν. Αγ. Σοφίας Πατρών, με τίτλο «ΧΑΙΡΕ ΚΕΧΑΡΙΤΩΜΕΝΗ» στις  19-03-2016. Το μέλος, αναφερόμενο στην μοναδική ανθρωπίνη προστασία, την Υπεραγία Θεοτόκο, την μητέρα του Θεού του Υψίστου, την πάντοτε πρεσβεύουσα υπέρ των αμαρτωλών και πάντας προστατεύουσα «εν κινδύνοις και θλίψεσιν», αποδίδεται κατανυκτικά, με άριστες τονικές και ρυθμικές εναλλαγές, με ικετευτικό ύφος αλλά και παρρησία και σθένος στις μουσικές του κορυφώσεις. Το θαυμάσιο αυτό μουσικό μελώδημα συνδυάζει την λυρικότητα του στίχου με την βαθιά θεολογική έννοια της αξίας των πρεσβειών της Θεοτόκου, με το παρακλητικό μουσικό μέρος να γεμίζει με ανεπανάληπτα συναισθήματα την ψυχή των πιστών, που με περίσσιο σεβασμό τιμούν την Παρθένο.

«Πάντων προστατεύεις» – Θεομητορικός ύμνος – Ήχος Β΄ (youtube)

Χειρόγραφα

Χαίρε Μαρία (Μέλος Γ. Τσατσαρώνη)

Τον Καλοφωνικό ειρμό «Χαίρε Μαρία», σε ήχο βαρύ, μετά κρατήματος Γεωργίου Τσατσαρώνη, αποδίδει ο Βυζαντινός χορός μέλος «ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΦΩΚΑΕΥΣ» στην συναυλία του  στον Ι. Ν. Αγ. Σοφίας Πατρών, με τίτλο «ΧΑΙΡΕ ΚΕΧΑΡΙΤΩΜΕΝΗ». Ο ύμνος που μακαρίζει την ευλογημένη Παρθένο Μαρία για την αγνότητα και την αγιότητά της, αναφέρεται και στον Θεϊκό καρπό της κοιλίας της, τον Ιησού Χριστό, που έφερε στον κόσμο για να πληρωθούν οι γραφές και να σωθεί το γένος των ανθρώπων. Το μέλος είναι πανηγυρικό και κινείται σε υψηλούς μουσικούς τόνους και κλίμακες ουράνιας εξύψωσης, κορυφώνεται δε στο κράτημα που επικά ψάλλεται υπέροχα από τον χορό.

Χαίρε Μαρία – Καλοφωνικός Ειρμός μετά κρατήματος – Ήχος Βαρύς – Μέλος Γ. Τσατσαρώνη (youtube)

Παρτιτούρες – Χειρόγραφα

Ψυχή μου, ψυχή μου

Την Μεγάλη Τεσσαρακοστή τελείται η ακολουθία του Μεγάλου Αποδείπνου, στην οποία ψάλλονται κατανυκτικοί ύμνοι. Ένα από τα εκφραστικότερα τροπάρια της ακολουθίας είναι και το προοίμιο του κοντακίου του Ρωμανού του Μελωδού, που συμψάλλεται με τον Μέγα Κανόνα: «Ψυχή μου, ψυχή μου». Πρόκειται για τον αντιπροσωπευτικότερο ύμνο της περιόδου της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, που μας εισαγάγει στην κατάνυξη, στην νήψη, στην άσκηση, στον αληθινό προσανατολισμό διελεύσεως του μεγάλου πελάγους της νηστείας. Μπαίνει στο στόμα κάθε πιστού σαν εγερτήριο σάλπισμα, σαν αφυπνιστικός σεισμός, σαν αποστροφή στην κοιμωμένη και ραθυμούσα ψυχή του. Για μια ακόμα φορά οι υμνογράφοι της Εκκλησίας, δια των ύμνων παιδαγωγούν τους πιστούς, δίδοντας το στίγμα της εν Χριστώ σωτηρίας και της κατά Χριστόν αγωνιστικής πορείας.

Το Κοντάκιον «Ψυχή μου, ψυχή μου» σε ήχο Β΄, αποδίδει μονωδιακά το μέλος της χορωδίας  «ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΦΩΚΑΕΥΣ» και Πρωτοψάλτης του Ι. Ν. Υπαπαντής του Χριστού, Κουλούρας Αιγίου, Κωνσταντίνος Αγγελακόπουλος.

Χειρόγραφο – παρτιτούρα

psihi mou

Παναγία Θεοτόκε

Ο σύγχρονος άνθρωπος, γεμάτος άγχος, απελπισία, κατάθλιψη, σύγχυση, έννοιες οικίες στην καθημερινότητά του, σε όλον τον χρόνο της ζωής του, αναζητά καταφύγιο, προστασία, ζεστασιά, θαλπωρή, αγάπη αληθινή.  Πράγματι υπάρχει πολύς πόνος, ταραχή, ανασφάλεια και οδύνη γύρω μας, αλλά συχνά και σε μας τους ίδιους ακόμη. Όλοι μας νιώθουμε ότι στην καθημερινότητά μας βιώνουμε ένα κλίμα γενικής αβεβαιότητας. Οι ανθρώπινες δραστηριότητες δείχνουν να τελματώνουν, οι συνειδήσεις φαίνονται παγερές, τα λόγια των ανθρώπων ακούγονται ψεύτικα. Χάσαμε απ’ ότι φαίνεται στη ζωή μας τις ουσιαστικές χαρές και αρκούμαστε να συνηθίζουμε ευκαιριακές ικανοποιήσεις. Ο σημερινός άνθρωπος δείχνει ανήμπορος να αντιμετωπίσει με ειλικρίνεια γύρω του τα πράγματα και καταφεύγει από πονηρία σε πονηρία και από ψεύδος σε ψεύδος. Πλεονέκτης, εγωιστής, απαιτητικός, νευρωτικός, υποκρίνεται σκυθρωπός στις σχέσεις του, στις κοινωνικές εκδηλώσεις, στην εργασία του και δυστυχώς και στην οικογένειά του, βασανιζόμενος και καταδυναστεύοντας τη φύση της ψυχής του. Δεν ξέρει αληθινά τι του φταίει.

Το θέμα είναι ΕΝΑ όμως: Ο άνθρωπος έχασε το δρόμο του. Δεν σκέφτεται τον Θεό, τους Αγίους, την Παναγία, αγνοώντας ότι μόνο σ’ αυτούς θα βρει πάντοτε τη γαλήνη, την αλήθεια, την δύναμη, τη σιγουριά, που τόσο ανάγκη έχει μέσα σε όλα αυτά. Και όπως τονίζει ο ύμνος, η Παναγία Παρθένος είναι το ασφαλέστερο λιμάνι της ψυχής μας, που δεν μας εγκαταλείπει ποτέ, μας αγκαλιάζει, μας ακούει προσεκτικά και γιατρεύει τις πληγές μας, μεσιτεύοντας στον Κύριο μας να ελεήσει τις ψυχές μας, αν την παρακαλέσουμε με πίστη.

Το Θεοτοκίον «Παναγία Θεοτόκε»  αποδίδει μονωδιακά το μέλος της χορωδίας  «ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΦΩΚΑΕΥΣ» και Πρωτοψάλτης του Ι. Ν. Υψώσεως Τιμίου Σταυρού Κ. Αχαΐας Γεώργιος Λαμπρόπουλος.  

ΠΑΝΑΓΙΑ ΘΕΟΤΟΚΕ – ΘΕΟΜΗΤΟΡΙΚΟΣ ΥΜΝΟΣ – Ήχος Β΄  

Χειρόγραφο – παρτιτούρα

panagia-theotoke